Περί λίθων

Διαμάντι

Πολλά μπορεί να πει κανείς για το πιο πολύτιμο υλικό στον κόσμο. Η προέλευση του ονόματος του από το “αδάμας” που σημαίνει αδάμαστος, καταφανεί την απρόσιτη σκληρότητα του, όντας το σκληρότερο στην γη, 140 φορές πιο σκληρό από το κορούνδιο ( ζαφείρι & ρουμπίνι) που ακολουθεί δεύτερο.

Η δημιουργία του οφείλεται σε έκθεση φορέων άνθρακα σε υψηλές συνθήκες πιέσεως 45-60 kbar και σχετικά χαμηλών θερμοκρασιών 900-1300 C . Αυτές οι συνθήκες απατώνται μόνο σε δύο σημεία στη γη : στον λιθοσφαιρικό μανδύα και σε κρατήρες μετεωριτών. Υλικά από βάθος 100 χμ περίπου φθάνουν στην επιφάνεια της γης σε ένα γεωλογικό κύκλο 500 εκατομμυρίων ετών. Οι αγωγοί αυτής της διαδικασίας είναι ένα συγκεκριμένο είδος ηφαιστείων που ονομάζονται κιμπερλίτες και σήμερα από την φθορά των στοιχείων της φύσης είναι πλέον αόρατοι. Ο μέσος όρος ηλικίας των διαμαντιών σήμερα, είναι 1,3 δισεκατομμυρίων ετών, ενώ τα παλαιότερα τριών. Μέχρι το 1871 οπότε και ανακαλύφθηκε η πηγή των κιμπερλιτών, τα διαμάντια συλλέγοντουσαν σε λεκάνες απορροής υδάτων σε μικρές ποσότητες. Η εξόρυξη τους ακόμα και σήμερα δεν είναι εύκολη: ανά 2 τόνους βράχου προκύπτει 1 καράτι (ct) διαμαντιού. Συνολικά 600 τόνοι έχουν εξορυχτεί, γυαλιστεί και κυκλοφορήσει μέχρι τώρα στην αγορά από το 1900.

Από την συνολική ετήσια παραγωγή, το 80% κρίνεται ακατάλληλο για χρήση σε κοσμήματα και χρησιμοποιείται για βιομηχανικούς σκοπούς. Κατηγοριοποιούνται σύμφωνα με τα περίφημα 4 c’s, που αναφέρονται στο βάρος ,την καθαρότητα ,την κοπή και το χρώμα. Κυριότερες χώρες εξόρυξης είναι η Αυστραλία, ο Καναδάς και η Ρωσία. Ως κέντρα διαλογής και κοπής (μια ιδιαίτερα πολύπλοκη διαδικασία) δεσπόζουν η Αμβέρσα ,το Τελ-Αβίβ και η Νέα Υόρκη. Η κοπή με την πάροδο των ετών εξελίχθηκε στο brilliant των 56 εδρών που γνωρίζουμε σήμερα και αποτελεί την τέλεια ανάδειξη των οπτικών ιδιοτήτων του. Μετά από αυτά ίσως δεν αποτελεί ερώτημα γιατί το διαμάντι είναι το πιο πολύτιμο υλικό στην γη.

Τυχερή πέτρα όσων γεννήθηκαν τον Απρίλιο.

Το διαμάντι του Αλή Πασά



Γνωστό σήμερα ως The Spoon Makers Diamond, ένα από τα δέκα πιο γνωστά διαμάντια στον κόσμο, άγνωστο στους πολλούς, σχετίζεται με την ιστορία των Ιωαννίνων.

Η ιστορία του αρχίζει στην Ινδία όπου αγοράστηκε από έναν Μαχαραγιά του Μαντράς το 1775, από τον Γάλλο Βαρόνο George Piggott και αρχικά «βαφτίστηκε» από το όνομά του (Piggott Diamond). Λίγο αργότερα εμφανίστηκε σε δημοπρασία στην Ιταλία και αγοράστηκε από τον περίφημο Casanova, συνέχισε όμως να αλλάζει χέρια και αποκτάται από την μητέρα του Ναπολέοντα Βοναπάρτη Letizia Ramolino η οποία φορώντας το κάποια χρόνια στο λαιμό της αναγκάζεται να το πουλήσει το 1815 μαζί με τα υπόλοιπα κοσμήματά της προσπαθώντας να απελευθερώσει το φυλακισμένο γιό της από το νησί της Έλβα.

Εν τέλει αγοράστηκε από αξιωματούχο του Αλή Πασά, με κόστος 150.000 χρυσά νομίσματα, κοσμώντας πλέον το θησαυροφυλάκιό του στα Ιωάννινα. Με το θάνατο του Αλή Πασά το 1822 ο θησαυρός και το διαμάντι μεταφέρονται πλέον στην Κωνσταντινούπολη, στα χέρια του Σουλτάνου Μαχμούτ του Δευτέρου. Ιστορίες λένε πως ετοιμοθάνατος ο Αλή Πασάς στο σπίτι του στο Νησί των Ιωαννίνων, το παραδίδει στον αξιωματικό δίπλα του με εντολή να το θρυμματίσει εκείνη τη στιγμή.

Σήμερα αποτελεί ένα εκ των κύριων εκθεμάτων του μουσείου Topkapi στην Κωνσταντινούπολη. Τα 49 μπριγιάν που το περιβάλλουν είναι άγνωστο αν τοποθετήθηκαν από τον Αλή Πασά ή αργότερα. Το βάρος των 86 καρατιών και η κοπή του σε σχήμα δακρύου (Pear Shape) , το καθιστούν ένα από τα πιο διάσημα παγκοσμίως.

Aquamarine



Ανήκοντας στην ευρύτερη οικογένεια της Βύρηλου, εύλογα οφείλει το όνομα της στην ομοιότητα της με το χρώμα της θάλασσας. Μέχρι τον 19o αιώνα πιο πολύτιμο χρώμα θεωρούνταν το πράσινο της θάλασσας, τώρα πια όμως το μπλε του ουρανού.

Την απόχρωση του οφείλει στον σίδηρο Fe και ενίοτε ανάλογα με την γωνία θέασης αλλάζει προς το άχρωμο. Κυρίως εξορύσσεται στην Βραζιλία και τα Ουράλια Όρη ενώ η μεγαλύτερη aquamarine βρέθηκε to 1910 στο Minas Gerais της Βραζιλίας και ζύγιζε 110 kg. Θεωρείται η τυχερή πέτρα όσων γεννήθηκαν τον Μάρτιο ενώ κατά τον μεσαίωνα οι παραδόσεις θέλουν να λένε ότι θεράπευε τις δηλητηριάσεις.


Tourmaline


Ο πολύτιμος λίθος με την μεγαλύτερη χρωματική ποικιλία και με μια εξαιρετικά πολύπλοκη χημική σύσταση.

Αν και γνωστός από την αρχαιότητα στις Μεσόγειες περιοχές, έγινε πιο δημοφιλής από τον 18ο αιώνα οπότε και τον εισήγαγε η Ολλανδική εταιρεία «Ανατολικών Ινδιών» από την Sri Lanka και ονομάζοντας τον έτσι από το σινχαλέζικο turamali (πέτρα με πολλά χρώματα), πράγμα που ισχύει απόλυτα μιας και ορισμένοι κρύσταλλοι παρουσιάζουν δύο ή και περισσότερα χρώματα με εκείνους που φέρουν μαζί το ροζ και το πράσινο να ονομάζονται watermelon tourmaline.

Σήμερα εξορύσσεται κυρίως στην Βραζιλία και την Αφρική. Λόγω της ιδιότητας του, εκείνης του πιεζοηλεκτρισμού, χρησιμοποιήθηκε για την καταγραφή της πίεσης της πρώτης έκρηξης της ατομικής βόμβας το 1945.

Ρουμπίνι

Το όνομα του προέρχεται από το λατινικό Ruber = κόκκινο. Πολλές μυθοπλασίες σχετίζονται με την πέτρα αυτή. Πιο χαρακτηριστική ίσως αυτή των Ινδών που το ονόμαζαν βασίλισσα των πολυτίμων πετρών και πίστευαν πως κάθε πέτρα περιείχε μια φλόγα η οποία ήταν ικανή να θερμάνει ακόμα και το νερό.

Το ρουμπίνι παίρνει το κόκκινο χρώμα του από το χρώμιο ( Cr ) και η πιο πολύτιμη απόχρωση είναι εκείνη του ιδιαίτερα έντονα κόκκινου με έναν ανεπαίσθητο τόνο μπλε ( pigeon’s blood red ). Είναι το δεύτερο σκληρότερο υλικό στον κόσμο μετά το διαμάντι και ανήκει στην ευρύτερη οικογένεια του κορουνδίου.

Μέχρι το 1800 ο σπινέλιος και ο γρανάτης λανθασμένα αναγνωρίζονταν ως ρουμπίνια λόγω του επίσης κόκκινου χρώματος τους. Εξορύσσεται κυρίως στην Βιρμανία, την Ταϊλάνδη και την Sri Lanka.

Τυχερή πέτρα όσων γεννήθηκαν τον Ιούλιο.

Σμαράγδι



Ανήκει στην οικογένεια της Βηρύλλου. Προέρχεται από το αρχαιοελληνικό ‘Σμάραγδος’ δηλαδή πράσινη πέτρα και τότε αναφέρονταν στο σύνολο των πράσινων λίθων.

Το ιδιαίτερο πράσινο χρώμα του οφείλεται σε οξείδια χρωμίου (Cr2Ο3) και ενίοτε στο βανάδιο. Εξορύσσεται κυρίως στην Κολομβία και κυρίως στο ορυχείο Muzo, γνωστό στους Ίνκας. Επίσης τα περίφημα ορυχεία της Κλεοπάτρας ανατολικά του Ασσουάν προμήθευαν τους λαούς της Μεσογείου με την πέτρα αυτή. Με τη πάροδο των αιώνων τα ορυχεία αυτά ξεχάστηκαν και ανακαλύφθηκαν και πάλι το 1818.

Η πέτρα όσων γεννήθηκαν το Μάιο.

Τοπάζι

Το όνομα προέρχεται από το αρχαιοελληνικό ‘Τόπαζος’ που σημαίνει προς αναζήτηση και αναφέρονταν σε ένα νησί που ήταν δύσκολο να εντοπιστεί στην Ερυθρά θάλασσα.
Σήμερα ταυτίζεται με το νησί του Αγίου Ιωάννη οπού βρίσκονται μεγάλες ποσότητες χρυσόλιθου – προφανώς στην αρχαιότητα ο χρυσόλιθος αποκαλούνταν τοπάζι . Άλλη προσέγγιση είναι εκείνη της προέλευσης από την σανσκριτική λέξη ‘tapas’ που σημαίνει φωτιά.
Το τοπάζι βρίσκεται σε πολλές αποχρώσεις ευθύνη για τις οποίες έχουν κυρίως ο σίδηρος Fe και το χρώμιο Cr. Σύνηθες χρώμα είναι το κίτρινο με ελαφριά κοκκινωπή απόχρωση, δημοφιλή είναι επίσης το μπλε και το πράσινο ενώ πιο πολύτιμο θεωρείται το ροζ. Ιστορικό παράδοξο είναι εκείνο της αντίληψης ότι το επονομαζόμενο Braganza Diamond του πορτογαλικού στέμματος κατά τον 17ο αιώνα θεωρούνταν το μεγαλύτερο διαμάντι στον κόσμο με βάρος 1640 καράτια, πράγμα που δεν επιβεβαιώθηκε ποτέ και σήμερα πιστεύεται ότι ήταν τοπάζι.
Τυχερός λίθος για όσους γεννήθηκαν τον Νοέμβριο.